En el año 974, el conde de Castilla García
Fernández otorgó el fuero de Castrojeriz a la villa. Este fuero es
reconocido como el primero otorgado en el reino de Castilla.
974-III-8
Sub sanctam individuam Trinitatem, Id est Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, vnum Dominum omnipotentem, creatorem omnium creaturarum, a quo omnia, in quo omnia, per quem omnia, ipsi gloria et imperium in secula seculorum amen.
En el nombre de la santa e indivisa Trinidad, esto es, Padre e Hijo y Espíritu Santo, un solo señor omnipotente, creador de todas las creaturas, del que proceden todas las cosas, en el que están todas, por el cual han sido hechas todas. A El la gloria y el imperio por los siglos de los siglos. Amén.
Ego Garsia Ferdinandi gratia Dei Comes et imperator Castelle, una cum uxore mea Abba Comitissa, propter remedium anime mee et animarum parentum meorum et omnium fidelium defunctorum scilicet facimus scripturam libertatis sive ingenuitatis ad vos meos fidelissimos varones de Castro Xeriz:
Yo García Fernández, conde por la gracia de Dios, y emperador de Castilla, a una con mi esposa Ava, condesa, para remedio de mi alma, de las almas de mis padres y de todos los fieles difuntos, dicto esta escritura de libertad e ingenuidad para vosotros, mi fidelísimos varones de Castrojeriz, que es del tenor siguiente:
Damus foros bonos ad illos caballeros, ut sint infanzones et firmetur super infanzones de foras Castro. Et populetur suas hereditates ad avenientes et escotos et habeant illos sicut infanzones. Et si sue gentes aleves fuerint, deshereditent illas
Damos buenos fueros a aquellos que sean caballeros y los elevamos a infanzones, anteponiéndoles a los infanzones que sean de fuera de Castrojeriz y les autorizamos a poblar sus heredades con forasteros y hombres libres y respétenlos éstos como infanzones, pudiendo ser desheredados los colonos si resultan traidores.
Et habebunt caballeros de Castro suas cases de foras cum illas de Castro. Et si occiderit caballerum de Castro pectet per illum D. solidos. Et facent XII omiferos. Et non habeant super nuzo neque maneria.
Y gozarán los caballeros de Castrojeriz el mismo fuero en sus heredades que en sus casas de la villa si alguien matare a un caballero de Castrojeriz peche 500 sueldos y espúrguese del homicidio con 12 testigos y no paguen (los de Castrojeriz) ni abnuda ni mañería.
Caballero de Castro, qui non tenuerit prestamo, non vadat in fonsado nisi dederint ei expensam et sarcano illo Merino. Et habeant segniorem qui benefecerit illos.
El caballero de Castrojeriz que no tenga prestimonio que no acuda al fonsado, si el merino no le asigna soldana y tengan (los caballeros) señor que les señale un beneficio.
Et si homicidium contingerit in Castro per illos caballeros C. solidos in terra sive de caballeros sive de pedones.
Y si ocurriere un homicidio en Castrojeriz, causado por caballero, pague el culpable 100 sueldos, tanto por un caballero como por uno de a pie (peón).
Et illos clerigos habeant foros sicut illos caballeros.
Y los clérigos tengan el mismo fuero que los caballeros.
Et ad illos pedones damus forum ut firmiter super caballeros villanos de foras de Castro. Et non habeant super se nulla serna neque nulla facendera, nisi uno die in barbechar et alio in seminar et alio 1n podar et singulos carros de messe debere ad illam terram.
Y a los peones concedemos fuero y los anteponemos a los caballeros villanos de fuera de Castrojeriz y otorgamos que no se les pueda imponer ninguna serna ni vereda, excepto un solo día en el barbecho y otro en el sembrado, otro en podar y en acarrear cada uno un carro de mies.
Et varones de Castro non dent portazgo ni montazgo ni tramam. Et non habeant super se neque manneriam neque fonsadera neque nulla alia facendera.
Y a los vecinos de Castrojeriz no paguen portazgo ni montazgo en nuestros dominios y no se les exija mañería, fonsadera, ni ninguna vereda.
Et si illo Comite tenuerit arcato, faciant se tres pedones in uno et de uno illo asino et vadant illos duos.
Si el conde llamare a fonsado, de cada tres peones vaya uno y de los otros dos uno preste su asno, quedando libres los dos.
Et si homines de Castro matarent Judeo tantum pectet pro illo quo modo pro christiano et libores similiter hominem villarum.
Y si los vecinos de Castrojeriz mataren a un judío pechen como por un cristiano y las afrentas se compensarán como entre hombres de las villas.
Facta carta notum diem octo die Idus martii, era MXII imperante Comes Garsia in Castella et Abba Comitissa, uxor eius; de nostras aures audivimus et de manu nostro roboravimus cum aliis testibus:
Sanctio fillo nostro testis,
Pelagius Episcopus testis,
Urraca filia nostra testis,
Didaco Puello testis,
Anaia Sonat testis.
Se hizo esta carta el señalado día octavo de las idus de marzo, en la Era mil doce (8 de marzo de 974), imperando en Castilla el conde García y Ava, la condesa, su mujer. La oímos con nuestros oídos y la firmamos con nuestras manos juntamente con otros testigos:
Sancho nuestro hijo, testigo.
Pelayo, obispo, testigo
Urraca, nuestra hija, testigo.
Diego, testigo.
Anaya Sonaz, testigo.
Et si aliquis homo venerit de filiis meis aut de nepotibus, qui dominator fuerit, non sit ausus frangere pactum meum, sed scriptura ipsa firmiter maneat, et si aliquis dirumpere voluerit et scripturam istam violaverit, sit separatus a Deo, et sit cum Datham in inferno inferiori cum Juda traditore, qui tradidit Xptum Redemptorem. Et decimus et confirmamus ego Comes Garsia et Abba Comitissa. ut inter non et Illos de Castro, si aliquis calumniam contigerit, sit inter non et inter illos directa pesquisa, et si aliquis homo falsum dixerit, et probatum ei fuerit, accipiatur illo concilio de Castro dentes suos qui falsum dixerit illa quinta, et ubi pesquisa non invenimus, delemitetur se pro foro suo.
Y ninguno de los gobernantes, hijos o nietos nuestros, se atreva a romper este pacto, sino que la escritura permanezca firme. Y si alguno quisiere romper o violar esta escritura sea separado de Dios y vaya al infierno más hondo con Datán y con Judas, el traidor que entrego a Cristo Redentor. Y decimos y confirmamos, yo el conde García y Ava la condesa, que si entre nosotros y los de Castrojeriz hubiere alguna caloña, la compondremos entre nosotros y ellos. Y si algún hombre dijere algún falso testimonio y le fuere probado sea castigado con el concejo de Castrojeriz y cuando no hubiere investigación júzguese por el propio fuero.
Mortuo autem Comes Garsia imperavit Comes Santius
filius eius pro eo et afirmavit foros istos et dedit adhuc alio foro:
- Ut si alios homines pignoret ganatum de
Castro, adplegeret se neque ad octo dies caballeros et pedones, et
vadant post ills pignora, et dirumpetur Palacios et villam de Comites et
Principes, et sanceni sua pignora inde.
- Et sic fecerunt homines de Castro, et ille
confirmavit suos foros, et dedit foros ut de genera et puteo, et terra
per insalvegar, qui ibi mortuus fuerit, non pectent Illum neque illum
quem parietet occiderint, neque filium qui patrem aut matrem
interfecerit non pectent illum neque ulla causa defussa.
Obiit Comes Sancius, imperavit
Garsias filius eius pro eo modico tempore, et oonfirmavit foros quos
pater suus, et avus dederunt. Mortuo autem illo quem occiderunt fn
Legione, venit rex Sanctius de Pamplona et accepit Castella cum pace
propter domnam Mayorem, quam habebat uxorem, filiam Sancii Comitis, et
authorizavit illos foros quos socer suus dederat. In tempore illo
cecidit unam parietem super unum hominem, et querebant illos Merinos
homicidio facere pectare a Nuño Diaz de Mercattello cuius fuerat pariete,
et fuimus ad illo rege Sanctio, et non iudicavit illo pectare pro foro
illo de Comite Sanctio. In diebus illis venit Didaco Perez et pignoravit
nostro ganato et missit se in villa Silos, et fuimus post illo et
dirrumpimus ills villa et suss palacios et occiderunt ibi quindecim
homines, et fecimus ibi magnum dampnum et traximus nostra, pignora inde
per for;a. Migravit a seculo Sanctius rex, et surrexerunt homines de
Castro et occiderunt IIII saiones in palacio de Rex in Mercatello et LX
judeos; et illos alios prendamus totas et traximus illos de suas casas
et de suas hereditates et fecerunt populare ad Castrello, regnante rex
Ferrandus filius eius pro eo. In illo tempore venerunt Nunno Fanez et
Assur Fanez et levarunt nostra pignora ad villa Guimara; et fuimus post
illa et disrumpimus suos palacios et traximus nostra pignora; et
misserunt se illos in uno Orpeo, et traximus "los foram cum magno
deshonore et fecimus expressa de quanto ibi invenimus. Et fuimus past
uno pedrero et abscondit se in illo palatio de rex Ferrandus in
Astudiello, et disrumpimus illos palatios et matamus inter illo pedrero.
Et levaron nostra pignora, ad Quintanilla de Villegas et fuimus post
illa et disrumpimus villa et palatios ubi pignora illa erant et
adduximus nostro ganato et suo; et venit Ordon Ordonez, qui tenebat
Palentia, et fecit querimoniam ad regem domino Ferrando, et autorizavit
nostros foros. Et uno pedrero alia vice abscondit se in palatio de
Gonzalo Alvarez, et fregimus illo palatio interfecimus illum ibi.
Aegrotavit rex Ferrandus usque ad mortem et dedit Castellam ad filio suo
Sancio rege et regnavit in ea modico tempore; ipse fuit occisus per
concilium domna. Urraca, germana sua, in civitate que dicitur Zamora.
Post hec venit fratrer suus rex in Castella et regnavit in ea et
authoritavit istos foros supradictos. In tempore illo venit merino de
illa infante dña Urraca et accepit ipsa pignora et missit illa in
palatio de illa Infante in villa Izinaz; et fuimus post illa et rumpimus
villa et palatio et bibimus illo vino quantum potuimus, et illud quod
non potuimus bibere dedimus de manu per terra; et venit illa infante cum
querimonia ad illo rege suo germano, et confirmavit nostro foro. Et
venerunt homines de villa Silos et levaverunt nostra pignora; et fuimus
post illa; et misserunt se cum in palatio de Sebastiano Petrez, et
dirrumpimus illo palatio, et occidimus uno homine nomine Armentero, et
bibimus illo vino et adduximus nostra pignora; hoc factum fuit cum domno
Cite de Ferrera. Et alia vice fuimus cum Salvator Mudarra post uno
pedrero ad Melgarejo, et abscondit se in palatio de Gustio Rodriguez, et
fregimus illo palatio, suo filio ibi stante, et reperiamus illum et
adduximus illos petreros ad illa ponte de Fitero et fecimus illos saltum
facere in aqua et interfecti sunt ibi. Alice vice fuimus ad Fitero cum
Alvaro Cosides propter nostra pignora et traximus illa de monasterio
sancti Emiliani; et alia vice fuimus cum eo ad Rivela post nostra
pignora, et fregimus illa villa. et illos palatios de illo Comite domno
Garsias, et adduximus nostra pignora per forga. Et alia vice fuimus cum
ipso a Balbona, et fregimus illa villa et illos palatios de illa
Comitissa domna Maria, et traximus nostra pignora per força, et bibimus
Illo vino qui invenimus. Et fuimus post nostro ganato ad Villa Veia, et
rumpimus illos palatios de Cobarruvias, et adduximus nostra pignora. Et
todas estas fazañas fueron faralladas das ante Reges, et Comites, et
fuerunt authorizadas. Et ego Alphonsus imperator a.udio istos foros et
confirmo; et dabo adhuc alium bonum forum pro remedio anime mee et
animarum parentum meorum et omnium fidelium defunctorum, sic dabo et
firmo.
- Ut de totas calumnias que
contigerunt de Castro sive de homicidio sive de livores non pectent
homines de Castro nisi illo medio.
- Et dono terminos de Villa
Veia et Villa Silos et Villa Ajos et Valdemoro et Valanquera et sancti
Cucufati, ut qui cum homicidio fugerint aut qui mulier rapuerit aut
aliqua inimicitia fregerit, ut nullus sit ausus past illum mittere se in
istos supradictos terminos; et si aliquis fecerit, persolvat ad parte de
Rex mille solidos. Et ego rex Alphonsus, una cum uxore mea regina
Elisabeth, de aures de gente audivimus, et manu nostra roboravimus cum
aliis testibus: Comes Garsias testis; Episcopus Burgensis ecclesie
testis; Comes Gomez testis.
Mortuo
rex Alphonsus, venit alius rex Alphonsus de Aragon et accepit sibi
uxorem domna Urraca, filia rege Alphonsi, et confirmavit ambos nostros
forces; et levaverunt se varones de Castro cum tota illa Alfoz ad illa
morte de rege Alphonso super illos judeos de Castriello, et de illis
occiderunt et de illis captivaverunt, et totos Illos predaverunt; et
illo rege Aldephonso cum illa domna Urraca regina confirmaverunt nostro
foro et fecerunt scriptum istum, ut nullus sit sublevatus amplius ista
calumnia, sed de hodie in antea qui illum occiderit, pectet per illum
sicut per christianum, et illos libores similiter homo villano. Et ego
rex Aldephonsus mando et concedo pro amore Det ut populent Castro de
qualecumque locum ibi venerit, accipiant illos cum tale foro, quale
habeant illos de Castro. Et ego rex Aldephonsus hoc scriptum feci et
legentem audivi, et de manu mea roboravi cum allis testibus: Stephanus
Epus. Jaen Sedis testis, Ennego Semenonis testis, Fortunio Cesal testis,
Oriolo Gaxsia testis.
Et nos varones de Castro Xeriz
habemus foros istos, quos resonat carts hac, et fuerunt barallatos ante
Reges et fuerunt authorizatos. Et debent venire in nostro apellido tota
illa Alfoz; et una vice noluerunt venire de Melgar ad Melgar, et
plegamus nos totas et fuimus ad illos et fregimus illas villas, et
venerunt ad nos.
- Et varones de Castro non
dant portazgo ni montazgo in tota terra de illo rege; et non de fidiatos
sine rem.
- Curatore de suas filias,
sive bonas sive malas, non respondeant ad merinos vel saiones, sed ad
suas gentes.
Mortua illa regina Urraca,
venit filius eius Alphonsus, qui regnavit pro eo et obsedit Castro Xeriz
et cepit eum et spoliavit Castro de Aragon, sicut spoliavit Xptus.
infernum de peccatoribus, et traxit populum totum de captivitate et
authorizavit totas istos foros.
Ego rex Alphonsus qui liberavi
Castrum de manu Aragoniensium, audio supradictos foros et corroboro
illos totas et dono vobis alium forum.
- Et habeatis placidum cum
hominibus de fora terra en Valunquera et in Sancti Cucufati et villa
Silos et villa de Ajos et Valdemoro, et non transeant supradictos
terminos.
- Et de illo die quo mater
mea Aragonensium usque traxi vos inde, quidquid male egistis contra me
vel meos homines, totum sit absolutum.
- Et quando fuerint milites
de Castro in mea corte, habeant suam rationem de expensa, sicut et adios
meus milites.
- Et populent collacios in mea hereditate, sicut et in sua.